EKONOMİ VE PSİKOLOJİ SARMALI
Değerli okurlar merhaba, bugün Türkiye’de yaşanan ekonomik gelişmelerin toplumsal yansımalarına ayna tutmak istiyorum. Türkiye 2026’ya sadece yüksek enflasyonla ya da eriyen maaşlarla girmedi. Biz şu an çok daha karanlık, çok daha sinsi bir kuyunun içindeyiz: Ekonomik bir depresyon. Üstelik bu depresyon sadece piyasa ekranlarından değil, sabahları aynaya bakan insanların yüzündeki o donuk ifadeden okunuyor. Artık rakamları değil, ruh halimizi konuşuyoruz.
Bugün Türkiye’de asgari ücret 28 bin lira, açlık sınırı ise 30 bin liraya dayandı. Bu, matematiksel bir hata değil; toplumsal bir infialdir. Çalışmanın artık hayatta kalmaya yetmediği bir ülkede yaşıyoruz. "Çalışan yoksulluk" bir istatistik olmaktan çıktı, bu toprakların yeni normu haline geldi. İnsanlar ömürlerini veriyor ama karşılığında bir "hayat" alamıyor. Bu durum ekonomik bir kriz değil, devletle vatandaş arasındaki o kutsal sözleşmenin tek taraflı feshedilmesidir.
Emekliler için durum daha da vahim, hatta trajik.
En düşük emekli maaşının 20 bin lira olduğu bir iklimde, büyükşehirlerde kira ödemek mucize, karnını doyurmak ise sanattır. Bir ömür dirsek çürütmüş insana "yaşama, sadece nefes al" diyoruz. Bir bardak çay içmeyi, torununa harçlık vermeyi lüks kategorisine sokan bir sistem, geleceğe şu zehirli mesajı fısıldıyor: "Sıran geldiğinde seni de kimsesiz bırakacağız."
Gelir adaletsizliğini temsil eden o Gini katsayısı (0,41) sadece bir grafik eğrisi değil; adaletin can çekişme sesidir. En zengin yüzde 20, pastanın yarısını yutarken geri kalanlar kırıntılar için birbirini eziyor. İnsan yoksulluğa sabreder ama adaletsizliğe asla. Adaletin bittiği yerde kurallar çiğnenir, toplumun devlete olan güven bağı lime lime olur. Son dönemde ki suç oranlarındaki artışın yada “tek başına maskeyle banka soymaya kadar varan” trajikomik suçların bu durumun sonucu olmasını sizlerin takdirine bırakıyorum. Bu uçurum her geçen gün derinleştikçe sanırım sosyal sınıfların da empati duygusu bir o kadar zayıflıyor. Bu ise sosyoekonomik dengenin oluşmasını imkansızlaştırıyor.
Görünmeyen bir maliyet var: Kolektif Tükenmişlik.
Araştırmalar toplumun yüzde 60’ından fazlasının "tükendim" dediğini söylüyor. Bu bireysel bir yorgunluk değil, toplu bir havlu atma halidir. Trafikteki anlamsız kavgalar, sosyal medyadaki çiğ linç kültürü, sokaktaki o barut kokulu gerginlik… Bunlar ahlak çöküntüsü değil, ekonomik presin altında ezilen sinir uçlarının patlamasıdır. Yarınını göremeyen insan, bugüne saldırganlaşarak tutunur.
Gençlere gelirsek; orada tablo daha da karanlık. Artık "En iyi ihtimalle ne olabilirim?" sorusunun cevabı bir ev ya da araba değil, sadece "borçsuz bir hayat." Hayal kurma yetisi elinden alınmış bir gençlik, bir ülkenin başına gelebilecek en büyük felakettir. Beyin göçünden bahsetmiyorum bile; asıl tehlike burada kalıp zihnen bu ülkeyi terk edenlerdedir.
Bu bir "durgunluk" değil, bu bir anlam çöküşü.
İçinde bulunduğumuz bu durumu geçici bir kriz olarak adlandırmak, gerçeğe hakarettir. Bu, anlamın ve umudun iflasıdır. Çıkış yolu mu? Elbette var. Ama o yol sadece faiz lobileriyle ya da bütçe disipliniyle açılmaz. O yol, güvenin yeniden inşasından geçer.
Hukuk: Sadece yatırımcı parası için değil, vatandaşın huzuru için şarttır.
Liyakat: İnsanlara "boşuna kürek çekmiyorum" dedirtmenin tek yoludur.
Vergi Adaleti: "Yükü sadece benim sırtıma yüklemiyorlar" inancıdır.
Türkiye bugün fakir olduğu için değil, önünü göremediği için yorgun. Ekonomik depresyonun en büyük tuzağı şudur: İnsanları daha iyi bir yarına değil, sadece "daha kötü olmamasına" dua eder hale getirir.
Şimdi asıl soruyu sorma vaktidir: Bu büyük yorgunluktan bir toparlanma mı çıkacak, yoksa bu sessiz cinnet hali kalıcı bir çürümeye mi dönüşecek?
Hepinize umut dolu bir ülke ve mutlu yarınlar diliyorum.
